آفتاب درخشنده باد: تیاتر آفتاب

با آن‌که پیشنهٔ تیاتر و تمثیل در افغانستان به سده‌ها پیش بر می‌گردد، تیاتر به معنای امروزی‌اش از جایگاه شایستهٔ برخوردار نیست. باری‌نمونه در جشن تاج‌گذاری شاه خراسان (افغانستان امروزی)، یما پادشاه و در روز نهال‌شانی دهقانان اسب‌ها، گاو‌ها و دیگر حیوان‌ها با پارچه‌های رنگین آراسته و به گونه مسابقه به نمایش می‌گذاشته‌اند. در زمان یورش اسکندر خراسانیان به گونه‌ٔ گروهی سوار اسب‌های تندرو شده و به طور نمایش بر لشکر مقدونی یورش می‌بردند، آنها را از اسب می‌گرفتند و بز مین می‌زدند، که به باور برخی تاریخ نویسان ورزش بزکشی امروز افغانستان ریشه در همین نمایش‌ها دارد. مردم خراسان در دوره‌های پیش از اسلام که بیشتر پیرو آیین بودایی و زردشتی بودند نیز در جشن‌های دینی‌شان نمایش‌های قربانی به راه می‌انداختند. پس از اسلام، مثال، در دورهٔ تیموریان مراسم عشق و ازدواج »عایشه« و »ملا محمد جان« در نمایش‌های مردم خراسان تمثیل می‌شد. سپس در دوره‌های سلطان محمود و سلطان مسعود غزنوی، حماسه‌های big_1_20_2832_29فرودسی و رزم‌های رستم و سهراب وارد نمایش‌های مردم خراسان شدند. از گذشته‌های بسیار دور مردم خراسان، افغانستان امروزی به گونه‌های متفاوت بزم‌های شادی و جشن‌های سنتی شان را با قصه‌خوانی، تمثیل و اجرای نمایش‌ها می‌آراسته‌اند. سنت افسانه‌خوانی و نمایش هنوز هم در روستاهای افغانستان رواج است. مثال در بدخشان در شب‌های عروسی نمایشی است به نام »دیوک« که چند زن و مرد خود را به گونه‌ٔ کارناوالی و چهره‌های عجیب و غریب می‌آرایند و مجلس را می‌خنداند.

اما تیاتر به معنای امروزی‌اش با استقلال افغانستان و با تدبیر مردان چون صلاح‌الدین سلجوقی و عبدالغفور برشنا، در هرات و کابل، آغاز می‌شود. تیاتر افغانستان در دوره‌های گوناگون به شیب‌ و فراز‌های روبرو می‌شود. شاید نخستین رکود تیاتر افغانستان از انقلاب هفت ثور آغاز شود که هنرمندان زیادی مجبور به ترک افغانستان شدند. در دوره‌های پسین‌هم حساسیت و تعصب دولت‌ها در برابر لحن انتقادی تیاتر و نمایش‌نامه‌ها باعث پس‌مانی و کمرنگ شدن تیاتر و هنر نمایش شد.

مگر پس از چند دهه سکوت افغانستان گواه تولد دوبارهٔ تیاتر است. این کودک نوزاد، مگر نیرومند، پرکار و باورمند به آیندهٔ هنری و رشد تیاتر در افغانستان، گروه‌ تیاتر آفتاب است. گروهٔ تیاتر آفتاب، پس از یک کارگاه آموزشی در سال ۲۰۰۵ توسط تیاتر دو سولی فرانسه (Théâtre du Soleil) پایه‌گذاری می‌شود و تا سال ۲۰۱۰ در کابل فعالیت می‌کند. سرانجام پس از چند سفر آموزشی به فرانسه از سال ۲۰۱ بدینسو، به منظور رشد و گسترش پروژه‌های هنری درازمدت برای افغانستان، در فرانسه به سر می‌برند. تیاتر آفتاب، در این هشت سال کار‌های ارزندهٔ انجام داده است و از جایگاه ویژه‌یی در اروپا و جهان برخور دار است.

نخستین نمایش تیاتر آفتاب اجرای »رومیو و ژولیت« در سال ۲۰۰۵ در کابل و دوشنبه مرکز تاجکستان است. دومین نمایش تیاتر آفتاب »تارتوف« اثر مشهور »مولیر« است که به کارگردانی »هلن سنک« در ۲۰۰۶ اجرا می‌شود. سومین نمایش تیاتر آفتاب اجرای »دایرهٔ تباشیری قفقازی« نوشته »برتولت برشت« است که در سال ۲۰۰۷ در کابل و در سال ۲۰۰۸ در دهلی‌نو و بمبیی هند اجرا می‌شود. سپس به دعوت تیاتر دوسولی این دو نمایش در اپریل ۲۰۰۸ در پاریس فرانسه اجرا می‌شوند. چهارمین نمایش تیاتر آفتاب کار گروهی خود جوانان تیاتر آفتاب به نام »در آن روز« است که تاریخ چند دهه‌ٔ پسین افغانستان را به نمایش می‌گذارد و از مارچ تا اکتوبر ۲۰۰۹ در تیاتر‌های گوناگون در فرانسه اجرا می‌شود. پنجمین نمایش تیاتر آفتاب »سگ‌ها« نوشته و با کارگردانی »لورینس لُوَسور« است که در سال ۲۰۱۰ در کابل اجرا می‌شود. نمایش ششم »خسیس مولیر« و نمایش هفتم داستان »اُدیپ شهریار« اثر تراژدی نویس یونان باستان سوفوکلس است که در

big_1_20_2815_29

شهر‌های گوناگون فرانسه به نمایش گذاشته می‌شود. واپسین نمایش تیاتر آفتاب گشت شب است که تا پایان نومبر ۲۰۱۳ در تیاتر‌های فرانسه نمایش داده می‌شد.

من در سال‌ها زندگی‌ام در اروپا نمایش‌های فراوانی را دیده‌ام. مگر آنچه را که در »در آن روز«، »اُدیب شهریار« و »گشت شب« دیدم، تا هنوز در هیچ تیاتر دراروپا ندیده بودم. از یک سو شیرینی زبان پارسی و از سویی هم توانایی و مهارت جوانان آفتاب مرا بیشتر از پیش عاشق تیاتر و هنر نمایش کرد. همان‌گونه که از نامش پیدا است، تیاتر آفتاب با آنکه از هیچ‌گونه پشتیبانی دولت افغانستان برخوردار نیست، به اختر درخشنده‌یی در آسمان و تاریخ تیاتر افغانستان مبدل خواهد شد. باورمندی، دل‌باختگی، پشت‌کار و عشق این جوانان به هنر و تیاتر چنان امیدوار کننده است که گاهی فکر می کنم تیاتر افغانستان در ده سال دیگر با تیاتر فرانسه و انگلیس کله خواهد زد.

آفتاب درخشنده باد!

Post Navigation